ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ေနရာအႏွံ႔အျပားမွာ စည္းကမ္းအမဲ့ဆံုးနဲ႔ က်င့္၀တ္အပ်က္ဆံုးေသာအရာေတြဟာ လမ္းမေပၚမွာ ျဖစ္ပ်က္ေနပါတယ္။ အစိုးရရဲ႕စည္းကမ္းထိန္းသိမ္းေရးစနစ္က စည္းကမ္းမဲ့ျပည္သူအခ်ိဳ႕အေပၚမွာ ထိေရာက္မႈမရိွေသးတဲ့အခါ အဲဒီစည္းကမ္းပ်က္ျပည္သူေတြရဲ႕ စည္းပ်က္ကမ္းပ်က္ အက်င့္ေတြကလည္း လမ္းေပၚမွာတင္ ေပၚေပၚထင္ထင္ ဆင္မေၾကာက္ က်ားမေၾကာက္ ျပဳလုပ္ေနႏိုင္ပါတယ္။ အေၾကာင္းရင္းကို ျပန္လည္ရွာေဖြတဲ့ေနရာမွာလည္း အနိမ့္ဆံုးကိုေရာက္ေနတဲ့ပညာေရးစနစ္ဆီမွာပဲ မုန္႔လံုးစကၠဴကပ္ျဖစ္ေနတာပါပဲ။ တစ္ခါတစ္ရံမွာလည္း ဒီလိုအေျခခံက်င့္၀တ္ေတြဟာ ပညာေရးစနစ္ထက္ EQ Level အေပၚမွာ မူတည္သက္ေရာက္ေနတာကို ေတြ႕ရပါတယ္။ လမ္းမေပၚမွာျဖစ္ပ်က္ေနတဲ့ အခ်ိဳးမေျပတဲ့ စည္းကမ္းမဲ့အျပဳအမူေတြကို အမွတ္စဥ္နဲ႔တြက္ၾကည့္ရင္ ရာဂဏာန္း ေထာင္ဂဏာန္းအထိ ျဖစ္သြားႏိုင္ပါတယ္။ အဲဒီအထဲကမွ အဆင္မေျပဆံုး လမ္းမထက္က မႏွစ္ၿမိဳ႕စရာ အေျခခံက်င့္၀တ္ေတြတခ်ိဳ႕ကို မသိခဲ့လွ်င္ျဖစ္ေစ၊ သိသိရက္နဲ႔ျဖစ္ေစ က်ဴးလြန္ေနသူတစ္ေယာက္ျဖစ္ခဲ့ရင္လည္း ဆင္ျခင္ျပင္ဆင္ႏိုင္ေအာင္ ေျပာျပလိုက္ပါရေစ။
ယာဥ္စည္းကမ္းေဖာက္ဖ်က္ရျခင္းကို ဂုဏ္ယူစရာသဖြယ္လုပ္ၾကျခင္း။
လမ္းမေပၚမွာေတာ့ ယာဥ္စည္းကမ္းပ်က္မႈဟာ အဆိုး၀ါးဆံုးျဖစ္ပါတယ္။ ယာဥ္စည္းကမ္းကို ခ်ိဳးေဖာက္သူေတြဆိုတာ ယဥ္ေမာင္းေတြပါ။ သက္မဲ့စက္ပစၥည္းက သူ႔အလိုလို စည္းကမ္းခ်ိဳးေဖာက္ၿပီးသြားလာေနတာမ်ိဳးမဟုတ္ပါဘူး။ ယာဥ္ေမာင္းဆိုတာ လူသားတစ္ဦးျဖစ္ပါတယ္။ ဒီႏိုင္ငံမွာေတာ့ စက္႐ုပ္ယာဥ္ေမာင္းလည္းမရိွသလို ေမာင္းသူမဲ့ယာဥ္လည္းမရိွပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ စည္းကမ္းပ်က္သူဟာ ျပည္သူထဲက လူသားေတြျဖစ္ပါတယ္။ ယာဥ္စည္းကမ္းပ်က္တာဟာ လူမႈပတ္၀န္းက်င္ကို ထိခိုက္ၿပီး ဆိုး၀ါးတဲ့ စည္းကမ္းပ်က္တာျဖစ္ပါတယ္။
စည္းကမ္းမဲ့ ကြမ္းတံေတြးေထြးျခင္း။
ျမန္မာျပည္မွာ ကြမ္းစားသူအေရအတြက္ကို စနစ္တက်စစ္တမ္းေကာက္ခံထားတာေတြ မရိွေပမယ့္လည္း ၅၀ ရာခိုင္ႏႈန္းနဲ႔အထက္ရိွေနမယ္လို႔ ခန္႔မွန္းၾကပါတယ္။ ေတာေရာ၊ ၿမိဳ႕ပါမက်န္ စည္းကမ္းမဲ့ ကြမ္းတံေတြးေထြးသူတို႔ေၾကာင့္ အျခားေသာ ပတ္၀န္းက်င္ျပည္သူေတြနဲ႔ ၿမိဳ႕ျပ၀န္းက်င္ကို ႐ုပ္ဆိုးအက်ဥ္းတန္ေစပါတယ္။ ကြမ္းစားတာအျပစ္မဟုတ္ပါ။ စည္းကမ္းမဲ့တာကသာ အျပစ္ျဖစ္ပါတယ္။
အမ်ားျပည္သူႏွင့္သက္ဆိုင္ေသာေနရာတြင္ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း။
ေဆးလိပ္ေသာက္သူအေရအတြက္က ကမာၻအႏွံ႔မွာ ရာခိုင္ႏႈန္းအင္မတန္မ်ားျပားပါတယ္။ လူဦးေရ ၁.၁ ဘီလီယံရဲ႕ ၈၀ ရာခိုင္ႏႈန္းဟာ ေဆးလိပ္ေသာက္ၾကတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ လက္ရိွမွာကမာၻ႔လူဦးေရဟာ ၇.၇ ဘီလီယံအထိရိွပါတယ္။ ေဆးလိပ္ရဲ႕ဆိုးက်ိဳးေၾကာင့္ တစ္ႏွစ္မွာ ကမာၻေပၚက လူေပါင္း ၈ မီလီယံေက်ာ္ဟာ ေသဆံုးေနၿပီး အဲဒီအထဲက ၇ မီလီယံ၀န္းက်င္က ကိုယ္တိုင္ေဆးလိပ္ေသာက္သံုးသူေတြျဖစ္ၾကၿပီးေတာ့ က်န္တဲ့ ၁ မီလီယံေက်ာ္ဟာ ကိုယ္တိုင္ေဆးလိပ္မေသာက္သံုးဘဲ အနံ႔႐ႈ႐ိႈက္မိသူေတြျဖစ္ၾကပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ ေဆးလိပ္ေသာက္သံုးတတ္သူေတြဟာ စည္းကမ္းတက် ေသာက္သံုးဖို႔နဲ႔ တစ္ဖက္သူေတြကို ကိုယ္ခ်င္းစာတရားထားေပးတတ္ဖို႔လိုပါတယ္။ အမ်ားျပည္သူသံုးဘတ္စ္ကားမွတ္တိုင္ေတြမွာလည္း ထိုင္ၿပီး ေဆးလိပ္ေသာက္သံုးသူေတြအမ်ားႀကီးကို ေတြ႕ရႏိုင္ပါတယ္။ အမ်ားျပည္သူေနရာေတြမွာ ေဆးလိပ္ေသာက္သံုးတာမ်ိဳးကို လံုး၀ေရွာင္ၾကဥ္သင့္ၿပီးေတာ့ လံုး၀မတတ္ႏိုင္ေတာ့တဲ့အခါေတြမွာဆိုရင္လည္း အမ်ားျပည္သူနဲ႔ေ၀းရာကို အနည္းငယ္ခြာၿပီးေတာ့ ေသာက္သံုးတာမ်ိဳးကို လုပ္သင့္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာဆိုရင္လည္း Smoking Area သတ္မွတ္ေပးထားတာမ်ိဳးလုပ္ထားၾကပါတယ္။
စည္းကမ္းမဲ့အမိႈက္စြန္႔ပစ္ျခင္း။
ၿမိဳ႕ျပစနစ္ရဲ႕ ႐ုပ္အဆိုးဆံုးနဲ႔၊ ေျဖရွင္းရခက္ေနေသးတဲ့ ျပႆနာထဲမွာ အမိႈက္စြန္႔ပစ္စနစ္ပါ၀င္ပါတယ္။ အစိုးရရဲ႕ မွန္ကန္တဲ့စနစ္မျဖစ္ေသးတဲ့ စနစ္နဲ႔ ျပည္သူေတြရဲ႕ စည္းကမ္းမဲ့အမိႈက္စြန္႔ပစ္တာက အံ၀င္ဂြင္က်ကိုပဲျဖစ္လို႔ေနပါတယ္။
တိတ္ဆိတ္ျခင္းအႏုပညာကိုပင္ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္ျခင္း ပါရမီဓာတ္ခံပါမလာျခင္း။
ကိုယ္တစ္ဦးတစ္ေယာက္တည္း မဟုတ္တဲ့ေနရာမွာ တိတ္ဆိတ္စြာေနထိုင္ေပးလိုက္တာဟာ အႏုပညာတစ္ခုကို ဖန္တီးျခင္းမည္ပါတယ္။ ဒီအႏုပညာကိုေတာင္ ပါရမီဓာတ္ခံပါမလာသူေတြ မ်ားစြာရိွပါတယ္။ မိမိတစ္ဦးတစ္ေယာက္တည္းရဲ႕ စိတ္ခံစားခ်က္အတြက္ ဆူညံသံေတြနဲ႔ အမ်ားျပည္သူကို ဒုကၡေပးေနသူေတြဟာ လမ္းမထက္နဲ႔ Public Transporation မွာတင္ အမ်ားႀကီးရိွလို႔ပါတယ္။
Priority Seats ေတြကို နားမလည္ျခင္း။
Public Transportation ေတြကို အသံုးျပဳသြားလာသူေတြထဲမွာ Priority Seats ေတြကို နားမလည္သူေတြမ်ားစြာရိွပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ေသာ ကားေတြ၊ ရထားေတြမွာ Priority Seats ေတြကို စာသားနဲ႔ေရာ၊ သ႐ုပ္ေဖာ္နဲ႔အျပင္ ထိုင္ခံုကိုသီးသန္႔ကာလာသံုးၿပီး ေဖာ္ျပေပးထားေပမယ့္လည္း Priority Seats ေတြအေပၚ အေလးအနက္မထားတာေတြကို ေန႔စဥ္ေန႔အမွ် ႀကံဳေတြ႕ေနရပါတယ္။
မီးပြိဳင့္မၾကည့္ဘဲ ကားလမ္းကူးျခင္း၊ မီးပိြဳင့္ႏွင့္မ်ဥ္းၾကားကို မေလးစားျခင္း။
စည္းကမ္းအရ မီးပြိဳင့္မွာ လမ္းကူးတဲ့အခါ မီးနီ၊ မီးစိမ္းၾကည့္ၿပီးကူးရမွာျဖစ္ေပမယ့္ ျမန္မာျပည္မွာေတာ့ ကားကိုပဲ အဓိက ၾကည့္ၿပီးကူးရပါတယ္။ စည္းကမ္းမဲ့ကားသမားနဲ႔၊ စည္းကမ္းမဲ့လမ္းကူးသူတို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္လာတဲ့ အက်ိဳးဆက္တစ္ခုဆိုလည္း မမွားပါဘူး။ ဒီလိုမ်ိဳး စည္းကမ္းမဲ့လမ္းကူးသူေၾကာင့္ အျပစ္မဲ့ကားသမားေတြလည္း ဒုကၡေရာက္ခဲ့ရတာေတြရိွသလို၊ မီးပြိဳင့္နဲ႔လမ္းကူးသူကို မေလးစားဘဲ စည္းကမ္းမဲ့ကားသမားေၾကာင့္လည္း အျပစ္မဲ့လမ္းကူးသူေတြ ဒုကၡေရာက္ၾကရပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ လမ္းမေပၚက အေျခခံက်င့္၀တ္ေတြကို လိုက္နာျခင္းအားျဖင့္၊ တစ္ဦးအေပၚတစ္ဦး အသိအမွတ္ျပဳ ေလးစားျခင္းအားျဖင့္ မိမိရဲ႕ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ မိမိၿမိဳ႕ရြာကို ကူညီေပးေစခ်င္ပါတယ္။
Lin Takhon
